En Çok Kullanılan İSG Levhaları ve Seçim Rehberi

Bir depoda forklift güzergâhı görünmüyorsa, bir üretim hattında gözlük kullanma zorunluluğu açıkça belirtilmiyorsa veya acil çıkış yönü karanlıkta seçilemiyorsa, levha eksikliği doğrudan operasyonel riske dönüşür. En çok kullanılan İSG levhaları, çalışanlara ve ziyaretçilere yalnızca bilgi vermek için değil; tehlikeyi erken fark ettirmek, doğru davranışı yönlendirmek ve tesis içi düzeni standartlaştırmak için kullanılır.

İş sağlığı ve güvenliği işaretlerinde doğru seçim, levhanın üzerinde ne yazdığından daha geniş bir konudur. İşaretin rengi, şekli, ölçüsü, görüş mesafesi, yerleştirildiği yükseklik, ortam koşulları ve malzemesi birlikte değerlendirilmelidir. Fabrikada çalışan bir ekip için uygun olan ürün, açık sahadaki şantiye alanında veya sık yıkanan bir gıda üretim tesisinde aynı sonucu vermeyebilir.

En Çok Kullanılan İSG Levhaları Nelerdir?

İSG işaretleri, sahada karşılaşılan risk türlerine göre belirli gruplarda toplanır. Satın alma sürecini hızlandırmak için önce alanın risklerini belirlemek, ardından ilgili işaret grubunu seçmek gerekir. En yaygın ihtiyaçlar aşağıdaki başlıklarda oluşur.

Zorunluluk levhaları

Mavi zemin üzerinde beyaz piktogramla kullanılan zorunluluk levhaları, belirli bir koruyucu ekipmanın veya davranışın uygulanmasını ister. “Baret Kullan”, “Koruyucu Gözlük Kullan”, “Kulaklık Kullan”, “İş Ayakkabısı Giy”, “Maske Kullan” ve “Eldiven Kullan” levhaları üretim alanları, bakım noktaları, laboratuvarlar, atölyeler ve şantiyelerde en sık kullanılan örneklerdir.

Bu levhalar, kişisel koruyucu donanımın dağıtıldığı noktada değil, donanımın zorunlu hale geldiği alanın girişinde konumlandırılmalıdır. Örneğin gürültülü pres bölümüne yaklaşırken kulaklık işareti görünmelidir. Sadece soyunma alanına levha asmak, sahadaki yönlendirme ihtiyacını karşılamaz.

Uyarı levhaları

Sarı üçgen formdaki uyarı levhaları, çalışanı mevcut veya yaklaşan tehlikeye karşı dikkatli olmaya çağırır. Elektrik tehlikesi, kaygan zemin, forklift trafiği, asılı yük, yüksek sıcaklık, ezilme riski, kesici yüzey, zehirli madde ve radyasyon uyarıları bu grubun yaygın örnekleridir.

Uyarı levhası, riskin bulunduğu noktaya mümkün olduğunca yakın olmalıdır. Ancak tehlikeyi gördükten sonra tepki vermek için geç kalınacak bir düzen varsa, işaret daha erken konumlandırılmalıdır. Forklift geçişlerinde yalnızca kavşağa levha koymak yerine, koridor girişlerinde karşılıklı yönlendirme yapmak daha doğru bir uygulamadır.

Yasak levhaları

Kırmızı çerçeveli, çapraz çizgili daire biçimindeki yasak levhaları, risk doğurabilecek davranışları engellemek için kullanılır. “Sigara İçilmez”, “Açık Alevle Yaklaşmak Yasaktır”, “Yetkisiz Kişiler Giremez”, “Cep Telefonu Kullanmak Yasaktır” ve “Dokunmak Yasaktır” işaretleri özellikle yanıcı madde depolarında, elektrik panolarında, kimyasal alanlarda ve kontrollü üretim bölümlerinde gereklidir.

Yasak işareti, tek başına fiziksel güvenlik önleminin yerine geçmez. Yetkisiz girişin ciddi risk oluşturduğu alanlarda levha; kilitli kapı, bariyer, kartlı geçiş veya zincir gibi fiziksel kontrol yöntemleriyle desteklenmelidir. İşaret, kuralı görünür hale getirir; erişim kontrolü ise kuralın uygulanmasını sağlar.

Acil çıkış ve ilk yardım levhaları

Yeşil zeminli acil durum işaretleri, tahliye ve yardım noktalarına yön verir. “Acil Çıkış”, “Kaçış Yolu”, “Acil Toplanma Alanı”, “İlk Yardım”, “Göz Duşu”, “Acil Duş” ve sedye işaretleri bu gruptadır. Yangın, deprem, kimyasal sızıntı veya elektrik kesintisi gibi durumlarda yön bulma süresi kritik olduğundan bu levhaların görüş hattında süreklilik oluşturması gerekir.

Koridorun başındaki tek bir acil çıkış levhası, uzun bir güzergâh için yeterli olmayabilir. Dönüş noktaları, merdiven sahanlıkları, kapı üstleri ve görüşün kesildiği bölümlerde yön oklarıyla devamlılık sağlanmalıdır. Elektrik kesintisi ihtimali bulunan tesislerde fotolümen özellikli seçenekler, ortam karardığında işaretin görünürlüğünü korumaya yardımcı olur.

Yangın ekipmanı levhaları

Yangın söndürücü, yangın dolabı, yangın hortumu, yangın battaniyesi, alarm butonu ve yangın telefonu işaretleri kırmızı zemin üzerinde kullanılır. Bu levhaların amacı ekipmanın yerini normal çalışma koşullarında da acil durumda da hızlı biçimde göstermektir.

Yangın tüpünün önüne malzeme istiflenmesi sık rastlanan bir saha problemidir. Bu nedenle duvar levhasına ek olarak zemin işaretlemesi kullanmak etkili olabilir. Yangın ekipmanı çevresinde boş bırakılması gereken alan, kontrast renkli zemin etiketleriyle belirgin hale getirildiğinde hem çalışanlar hem de depo ekipleri için sınır daha net olur.

Levha Seçiminde Malzeme Neden Belirleyicidir?

Aynı piktograma sahip iki levha, farklı ortamda farklı kullanım ömrü sunar. Doğru ürün ve doğru tercih yaklaşımında ilk soru “Hangi levha gerekli?” olmalı, ikinci soru ise mutlaka “Hangi yüzeyde ve hangi koşulda kullanılacak?” şeklinde sorulmalıdır.

İç mekân duvarları, ofis koridorları ve düşük darbeli alanlar için foreks/dekota levhalar pratik bir çözümdür. Hafif yapıları sayesinde montajı kolaydır ve standart işaretleme ihtiyaçlarında tercih edilir. Düzgün, temiz ve kuru bir yüzey kullanım ömrünü olumlu etkiler.

PVC levhalar, nemli alanlar, yıkama riski bulunan bölümler ve genel endüstriyel kullanım için değerlendirilebilir. Daha esnek yapısı nedeniyle yüzey şartlarına göre avantaj sağlar. Buna karşılık, yüksek sıcaklık, yoğun kimyasal temas veya sürekli dış ortam koşullarında ürünün teknik özellikleri ayrıca kontrol edilmelidir.

Reflektör levhalar, düşük ışıklı açık alanlar, araç trafiği bulunan bölgeler ve gece görünürlüğünün gerekli olduğu kullanım noktaları için uygundur. Fotolümen levhalar ise ışığı depolayarak karanlıkta görünürlük sağlar; özellikle kaçış yolları, acil çıkış kapıları ve elektrik kesintisinden etkilenebilecek alanlarda işlevseldir.

Galvaniz sac levhalar, açık saha, şantiye, çevre duvarı, araç yolu ve mekanik darbe riski olan alanlarda daha dayanıklı bir seçenektir. Mıknatıslı magnet levhalar ise metal pano, makine gövdesi veya geçici iş istasyonu düzenlemelerinde söküp takma kolaylığı sağlar. Etiketler; zemin, ekipman, raf, dolap ve küçük yüzeylerde hızlı uygulama için avantajlıdır, ancak yüzeyin temizliği ve yapışkanın ortamla uyumu kontrol edilmelidir.

Yerleşim Hataları Levhanın Etkisini Azaltır

İSG levhasının doğru olması, doğru yerde olduğu anlamına gelmez. En sık görülen hata, tüm işaretleri tek bir panoda toplamak ve risk alanını işaretsiz bırakmaktır. Merkezi panolar genel bilgilendirme için yararlıdır; ancak makine başındaki elektrik uyarısının, kimyasal dolap üzerindeki ikazın veya çıkış kapısı üzerindeki yönlendirme işaretinin yerini tutmaz.

İkinci önemli konu görüş mesafesidir. Levha, raf sisteminin arkasında, açık bırakılan kapının arkasında ya da yüksek istifin üstünde kalıyorsa işlevini kaybeder. Büyük hacimli depolarda daha büyük ebatlı levhalar veya tekrar eden işaretleme gerekebilir. Küçük bir bakım odasında ise gereğinden büyük levha görsel karmaşa yaratabilir. Ölçü seçimi, alanın büyüklüğüne ve yaklaşma mesafesine göre yapılmalıdır.

Üçüncü konu işaret yoğunluğudur. Aynı noktaya çok sayıda farklı levha asmak, özellikle ziyaretçi ve yeni çalışanlar için mesajın okunmasını zorlaştırır. Öncelikli risk işaretleri görünür olmalı; departman tabelaları, prosedür bilgileri ve ikincil uyarılar ayrı bir düzen içinde sunulmalıdır.

Satın Alma Öncesi Kısa Kontrol

Sipariş vermeden önce tesisinizi bölüm bölüm değerlendirin: giriş ve ziyaretçi alanları, üretim hatları, elektrik odaları, kimyasal depolar, yükleme sahaları, yaya yolları, yangın ekipmanları ve kaçış güzergâhları. Her bölüm için risk, davranış zorunluluğu, yasak, acil yönlendirme ve ekipman işaretlerini ayrı ayrı belirleyin.

Ardından montaj yüzeyini netleştirin. Beton veya alçıpan duvar, metal pano, cam yüzey, raf ayağı, zemin ya da dış cephe için aynı ürün uygun değildir. Uyarı Levha gibi malzeme seçeneklerini açık biçimde sınıflandıran tedarikçilerde, standart levhayı kullanım alanına göre filtrelemek ve özel ölçü ya da kuruma özel metin gerektiren ihtiyaçları ayrı planlamak daha verimli sonuç verir.

Güvenlik işaretleri bir kez asılıp unutulacak ürünler değildir. Tesis yerleşimi değiştiğinde, yeni makine kurulduğunda, raf düzeni yenilendiğinde veya risk değerlendirmesi güncellendiğinde levha planı da gözden geçirilmelidir. Sahada doğru noktada, doğru malzemeyle kullanılan her işaret; çalışanların tereddüt etmeden doğru yönü bulmasına ve operasyonun daha kontrollü ilerlemesine katkı sağlar.